26

Mięsak Ewinga u dziecka – pierwsze objawy. Kiedy ból kości powinien zaniepokoić?

Ból nogi, ręki lub pleców u dziecka najczęściej ma przyczynę, która nie jest związana z chorobą nowotworową. Może pojawić się po urazie, przeciążeniu, intensywnej aktywności fizycznej albo towarzyszyć infekcji.

Czasami jednak ból utrzymuje się mimo upływu czasu, powraca bez wyraźnej przyczyny lub stopniowo się nasila. Jeżeli dodatkowo pojawiają się obrzęk, zgrubienie, utykanie albo ograniczenie ruchu, warto skonsultować dziecko z lekarzem.

Jednym z nowotworów, które mogą rozwijać się w kości i początkowo przypominać mniej poważne dolegliwości, jest mięsak Ewinga.

Czym jest mięsak Ewinga?

Mięsak Ewinga jest rzadkim nowotworem występującym przede wszystkim u dzieci, młodzieży i młodych dorosłych. Najczęściej rozwija się w kościach, ale może również powstawać w tkankach miękkich.

W przypadku mięsaka Ewinga pierwsze objawy nie zawsze są charakterystyczne. Początkowo dziecko może skarżyć się jedynie na ból w określonym miejscu. Dlatego istotne jest nie tylko to, że dziecko odczuwa ból, ale również jak długo on trwa, gdzie się pojawia, czy się nasila i czy towarzyszą mu inne objawy.

Jakie są pierwsze objawy mięsaka Ewinga u dziecka?

Najczęstszym objawem jest ból związany z miejscem, w którym rozwija się guz.

Na początku może być niewielki i pojawiać się tylko okresowo. Z czasem może jednak stawać się bardziej nasilony, częstszy lub ograniczać codzienną aktywność dziecka.

Objawami, które wymagają zwrócenia szczególnej uwagi, mogą być:

• utrzymujący się lub nasilający ból kości,
• ból powracający bez wyraźnej przyczyny,
• ból występujący również w spoczynku,
• ból pojawiający się w nocy,
• obrzęk lub zgrubienie w okolicy bolesnego miejsca,
• utykanie,
• ograniczenie ruchomości kończyny,
• niechęć do aktywności fizycznej, która wcześniej sprawiała dziecku przyjemność,
• osłabienie lub pogorszenie ogólnego samopoczucia,
• gorączka, szczególnie jeżeli występuje razem z innymi niepokojącymi objawami.

Ważne: wystąpienie jednego z tych objawów nie oznacza, że dziecko ma nowotwór. Większość bólów kości i kończyn u dzieci ma inne przyczyny. Niepokój powinien wzbudzić przede wszystkim utrzymujący się, nasilający lub niewyjaśniony objaw oraz pojawienie się kilku objawów jednocześnie.

Ból kości u dziecka – kiedy warto zgłosić się do lekarza?

Nie istnieje jedna liczba dni, po których każdy ból kości należy uznać za niepokojący. Znaczenie ma charakter dolegliwości i jej przebieg.

Warto skonsultować dziecko z lekarzem, jeżeli:

• ból nie ustępuje lub stopniowo się nasila,
• ból regularnie powraca,
• dziecko zaczyna unikać aktywności z powodu bólu,
• pojawia się utykanie,
• występuje obrzęk albo wyczuwalne zgrubienie,
• ból jest zlokalizowany w jednym, stale wskazywanym przez dziecko miejscu,
• dolegliwości pojawiają się bez wcześniejszego urazu,
• ból występuje również w spoczynku lub w nocy,
• po urazie objawy nie ustępują zgodnie z oczekiwaniami.

Lekarz, który bada dziecko, ocenia nie tylko sam ból, ale również jego lokalizację, charakter, czas trwania, aktywność dziecka, ewentualny uraz oraz inne objawy.

Czy ból kości w nocy zawsze oznacza nowotwór?

Nie.

Ból występujący w nocy może mieć wiele przyczyn i sam w sobie nie jest objawem charakterystycznym wyłącznie dla choroby nowotworowej.

Jeżeli jednak nocny ból kości jest powtarzający się, utrzymujący się, nasilający lub towarzyszą mu inne objawy, takie jak obrzęk, zgrubienie, utykanie czy ograniczenie ruchu, dziecko powinno zostać zbadane przez lekarza.

Najważniejszy jest cały obraz kliniczny, a nie pojedynczy objaw.

Mięsak Ewinga a bóle wzrostowe – jak je odróżnić?

Bóle kończyn u dzieci są częste i bardzo często nie mają związku z chorobą nowotworową. Jednym z powodów, dla których rodzice mogą mieć trudność z oceną sytuacji, jest podobieństwo niektórych objawów do tzw. bólów wzrostowych.

W przypadku niepokojących dolegliwości zwraca się uwagę między innymi na:

• charakter bólu – czy jest okresowy, czy staje się coraz częstszy lub silniejszy;
• lokalizację – czy dziecko wskazuje jedno, stale bolesne miejsce;
• wpływ na aktywność – czy dziecko nadal chętnie chodzi, biega i bawi się, czy zaczyna unikać ruchu;
• objawy miejscowe – czy pojawił się obrzęk, zgrubienie lub ograniczenie ruchu;
• przebieg w czasie – czy dolegliwości ustępują, czy przeciwnie – utrzymują się lub narastają.
• Nie należy jednak próbować samodzielnie rozpoznawać przyczyny bólu na podstawie samego charakteru objawów.

Przeczytaj także: Bóle wzrostowe i bóle nowotworowe

Czy mięsak Ewinga może być pomylony z urazem?

Tak. Ból kończyny u aktywnego dziecka może początkowo zostać powiązany z treningiem, upadkiem lub innym urazem.

Jeżeli jednak dolegliwości utrzymują się mimo odpoczynku i leczenia zaleconego po urazie albo pojawiają się nowe objawy, takie jak obrzęk, zgrubienie czy utykanie, potrzebna jest ponowna ocena lekarska.

Szczególnie ważne jest to wtedy, gdy nie można wskazać konkretnego urazu, który mógłby wyjaśniać dolegliwości.

Jak wygląda diagnostyka bólu kości u dziecka?

Pierwszym krokiem jest zawsze badanie lekarskie i dokładny wywiad.

W zależności od objawów lekarz może zdecydować o wykonaniu badań obrazowych. W przypadku podejrzenia zmiany w kości podstawowym badaniem może być zdjęcie rentgenowskie. W dalszej diagnostyce, zależnie od lokalizacji i charakteru zmiany, wykorzystuje się również bardziej szczegółowe badania obrazowe, takie jak rezonans magnetyczny.

Jeżeli badania wskazują na zmianę wymagającą diagnostyki onkologicznej, dziecko powinno zostać skierowane do ośrodka mającego doświadczenie w leczeniu nowotworów kości u dzieci i młodzieży.

Czy każde podejrzenie guza kości oznacza mięsaka Ewinga?

Nie.

Zmiana wykryta w kości może mieć różny charakter. Dlatego samo badanie obrazowe nie zawsze pozwala na ostateczne rozpoznanie.

W przypadku podejrzenia nowotworu konieczne może być wykonanie biopsji, czyli pobranie fragmentu tkanki do badania. Ostateczne rozpoznanie opiera się na ocenie materiału przez specjalistów, a w przypadku mięsaka Ewinga istotne znaczenie ma również odpowiednia diagnostyka molekularna.

Dlaczego ważne jest miejsce wykonania biopsji?

W przypadku podejrzenia nowotworu kości biopsja jest częścią procesu leczenia i powinna być odpowiednio zaplanowana.

Miejsce pobrania materiału, sposób wykonania biopsji oraz późniejsze postępowanie chirurgiczne powinny być ze sobą skoordynowane.

Dlatego przy podejrzeniu złośliwego guza kości ważne jest, aby diagnostyka była prowadzona w ośrodku posiadającym doświadczenie w leczeniu tego rodzaju nowotworów.

Co dzieje się po rozpoznaniu mięsaka Ewinga?

Rozpoznanie mięsaka Ewinga jest początkiem dalszego procesu diagnostycznego i planowania leczenia. Konieczna jest ocena stopnia zaawansowania choroby oraz dokładna analiza lokalizacji guza i jego charakterystyki.

Leczenie mięsaka Ewinga jest kompleksowe i może obejmować chemioterapię, leczenie operacyjne oraz radioterapię. Poszczególne metody są dobierane indywidualnie, zależnie między innymi od lokalizacji guza, odpowiedzi na leczenie i obecności przerzutów.

W przypadku nawrotu choroby lub braku odpowiedzi na standardowe leczenie możliwości terapeutyczne mogą być bardziej ograniczone. Dlatego ważnym elementem rozwoju współczesnej onkologii dziecięcej są badania kliniczne nad nowymi metodami leczenia, w tym terapiami ukierunkowanymi na określone cechy komórek nowotworowych.

Nowe możliwości leczenia mięsaka Ewinga – projekt BUTTERFLY

Jednym z projektów realizowanych przez Klinikę Onkologii i Chirurgii Onkologicznej Dzieci i Młodzieży Instytutu Matki i Dziecka jest BUTTERFLY – badanie dotyczące zastosowania naksytamabu u pacjentów z opornym na leczenie mięsakiem Ewinga.

Projekt dotyczy nowoczesnej immunoterapii skierowanej przeciwko gangliozydowi GD2, którego obecność na komórkach nowotworowych może być wykorzystana jako element kwalifikacji do terapii. Badanie obejmuje dzieci, młodzież i młodych dorosłych z progresją choroby podczas leczenia lub jej wznową.

Więcej o projekcie: [BUTTERFLY – ocena skuteczności i bezpieczeństwa zastosowania naksytamabu u pacjentów z opornym na leczenie mięsakiem Ewinga]

Badanie BUTTERFLY jest przykładem tego, jak badania kliniczne i rozwój terapii spersonalizowanych mogą poszerzać możliwości leczenia pacjentów, u których standardowe metody terapii nie przyniosły oczekiwanego efektu. Projekt jest realizowany w Klinice Onkologii i Chirurgii Onkologicznej Dzieci i Młodzieży IMiD i ma charakter niekomercyjnego badania klinicznego.

Więcej informacji o leczeniu mięsaka Ewinga znajdziesz w artykule: Leczenie mięsaka Ewinga.

Czy każdy ból nogi lub ręki u dziecka wymaga konsultacji onkologicznej?

Nie.

Ból kończyn u dzieci jest bardzo częstym objawem i w zdecydowanej większości przypadków nie jest związany z chorobą nowotworową.

Do konsultacji lekarskiej powinien skłonić przede wszystkim ból, który:

• utrzymuje się,
• nasila się,
• powraca bez jasnej przyczyny,
• ogranicza aktywność dziecka,
• występuje razem z obrzękiem lub zgrubieniem,
• powoduje utykanie lub ograniczenie ruchu,
• nie ustępuje w oczekiwanym czasie.

Rolą lekarza jest ocena, czy potrzebne są dalsze badania.

Kiedy nie warto czekać?

Jeżeli dziecko przez kilka dni skarży się na ból po urazie, a dolegliwości wyraźnie się zmniejszają, to naturalne jest, że nasz niepokój spada, ale sytuacja wygląda inaczej niż wtedy, gdy ból stopniowo narasta i zaczyna wpływać na codzienne funkcjonowanie.

Szczególnej uwagi wymagają objawy, które nie mają jasnego wyjaśnienia i nie ustępują, zwłaszcza jeśli pojawia się jednocześnie obrzęk, zgrubienie, utykanie lub ograniczenie ruchu.

W takiej sytuacji warto rozpocząć diagnostykę od lekarza, zamiast przez długi czas obserwować objawy bez konsultacji.

 

Najczęstsze pytania rodziców

Jakie są pierwsze objawy mięsaka Ewinga u dziecka?

Najczęściej jest to ból w miejscu rozwoju guza. Mogą pojawić się również obrzęk, zgrubienie, utykanie lub ograniczenie ruchu. Objawy mogą początkowo być mało charakterystyczne.

Czy mięsak Ewinga boli?

Tak. Ból jest jednym z częstszych objawów mięsaka Ewinga. Jego nasilenie i charakter mogą się zmieniać w czasie.

Czy ból kości w nocy oznacza raka?

Nie. Nocny ból może mieć wiele przyczyn. Jeżeli jednak jest powtarzający się, utrzymujący się lub towarzyszą mu inne niepokojące objawy, wymaga konsultacji lekarskiej.

Czy mięsak Ewinga może wyglądać jak zwykły uraz?

Tak. Początkowo ból może być przypisywany przeciążeniu lub urazowi. Jeżeli objawy nie ustępują albo pojawiają się kolejne niepokojące symptomy, dziecko powinno zostać ponownie zbadane.

Czy każdy guz kości u dziecka jest nowotworem złośliwym?

Nie. Istnieje wiele różnych zmian i chorób kości. O charakterze zmiany decyduje odpowiednia diagnostyka.

Jak rozpoznaje się mięsaka Ewinga?

Diagnostyka obejmuje badanie lekarskie, odpowiednio dobrane badania obrazowe oraz – w przypadku podejrzenia nowotworu – biopsję i badania umożliwiające dokładne określenie rodzaju guza.

Czy można rozpoznać mięsaka Ewinga tylko na podstawie RTG?

Nie zawsze. Zdjęcie rentgenowskie może wykazać nieprawidłowość w obrębie kości, ale ostateczne rozpoznanie wymaga pełnej diagnostyki.

Do jakiego lekarza zgłosić dziecko z utrzymującym się bólem kości?

Pierwszym krokiem może być konsultacja z pediatrą lub lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej. Jeżeli objawy lub wyniki badań wskazują na konieczność dalszej diagnostyki, dziecko powinno zostać skierowane do odpowiedniego specjalistycznego ośrodka.

Najważniejsze do zapamiętania

Ból kości u dziecka najczęściej nie oznacza nowotworu.

Nie należy jednak ignorować bólu, który utrzymuje się, nasila lub powraca bez wyraźnej przyczyny – szczególnie jeśli pojawiają się obrzęk, zgrubienie, utykanie albo ograniczenie ruchu.

W przypadku niepokojących objawów najważniejsza jest właściwa diagnostyka, a nie samodzielne rozpoznawanie choroby w internecie.

Jeżeli badania wskazują na możliwość nowotworu kości, dziecko powinno trafić do ośrodka posiadającego doświadczenie w diagnostyce i leczeniu tego rodzaju chorób.

Podejrzenie nowotworu nie jest jeszcze diagnozą. Jest natomiast sygnałem, że potrzebna jest dalsza, uporządkowana diagnostyka.

 

Artykuł został przygotowany przez zespół ekspertów Kliniki Onkologii i Chirurgii Onkologicznej Dzieci i Młodzieży Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie pod kierownictwem prof. Anny Raciborskiej. Treść opiera się na aktualnej wiedzy medycznej oraz doświadczeniu klinicznym specjalistów zajmujących się diagnostyką i leczeniem nowotworów kości u dzieci i młodzieży.